Yoga Çeşitleri I – Yoganın Kaynağı ve Ana Akım Hatha Yoga

Olgu Alibeygil 26.07.2016

"O kadar çok yoga çeşidi var ki hangisini seçeceğimi, yoga dersinde başıma nelerin geleceğini bilemiyorum," diyorsanız yoga çeşitlerini tek tek açıklayacağımız bu yazı dizimizi takip edin.

Hangi yoga çeşidini yapmak gerektiği, yogaya başlamak isteyen kişilerin en çok merak ettiği şeylerden birisi. Kimisi hatha yoga diyor, kimisi vinyasa öneriyor, kimi de yin yogayı öve öve bitiremiyor. Peki bu kadar yoga çeşidi neden var ve hangisi ne işe yarıyor, kendimize uygun çeşidi nasıl bulabiliriz? Ülkemizde uygulanan tüm yoga çeşitlerini içeren yazı dizimizin ilkine, yoganın kökenine ve ana akım yoga çeşitlerini doğuran Hatha Yoga ile başlayalım.

Hangi yoga çeşidini yapmak gerektiği, yogaya başlamak isteyen kişilerin en çok merak ettiği şeylerden birisi. Kimisi hatha yoga diyor, kimisi vinyasa öneriyor, kimi de yin yogayı öve öve bitiremiyor. Peki bu kadar yoga çeşidi neden var ve hangisi ne işe yarıyor, kendimize uygun çeşidi nasıl bulabiliriz? Ülkemizde uygulanan tüm yoga çeşitlerini içeren yazı dizimizin ilkine, yoganın kökenine ve ana akım yoga çeşitlerini doğuran Hatha Yoga ile başlayalım.


Yoga bilgisinin dayandığı kaynaklar olan Veda’lar M.Ö. 1700’lü yıllardan günümüze gelmiş kutsal Hint kaynaklarıdır. Bu kaynaklarda bahsedilen yoga bir içe bakış, anlayış, meditatif odaklanma ve bazı ritüeller içeren bir disiplindir. Bu disipline bağlı Vedik insanlar kutsal bilgilerle donatıldıkları sıkı bir eğitim almakta ve tamamen zihni aşmaya, tanrıya ulaşmaya çalışarak dünya ötesine yönelik meditasyonlar yapmaktaydı. Veda’lardan yüzlerce yıl sonra yazılan Upanishad’lar, Yoga Sutra’lar ve Bhagavad Githa gibi temel yoga metinleri de aslında bu temele dayanır. Zaman içinde ağızdan ağıza, hocadan öğrenciye aktarılan yoga bilgisi değişmiş, evrilmiş, zamana uyarak zenginleşmiş, bazı kısımları değişmiş veya evrilerek yok olmuştur. Bu süreçte değişik akımlar ortaya çıkmış, yeni anlayışlar gelişmiş ve gelenekler ortaya çıkmıştır. Yani yoga, sadece beden ve zihni değil, kendisini de esnetip değiştirebilen bir disiplin haline gelmiştir.


Yoga bilgisinin dayandığı kaynaklar olan Veda’lar M.Ö. 1700’lü yıllardan günümüze gelmiş kutsal Hint kaynaklarıdır. Bu kaynaklarda bahsedilen yoga bir içe bakış, anlayış, meditatif odaklanma ve bazı ritüeller içeren bir disiplindir. Bu disipline bağlı Vedik insanlar kutsal bilgilerle donatıldıkları sıkı bir eğitim almakta ve tamamen zihni aşmaya, tanrıya ulaşmaya çalışarak dünya ötesine yönelik meditasyonlar yapmaktaydı. Veda’lardan yüzlerce yıl sonra yazılan Upanishad’lar, Yoga Sutra’lar ve Bhagavad Githa gibi temel yoga metinleri de aslında bu temele dayanır. Zaman içinde ağızdan ağıza, hocadan öğrenciye aktarılan yoga bilgisi değişmiş, evrilmiş, zamana uyarak zenginleşmiş, bazı kısımları değişmiş veya evrilerek yok olmuştur. Bu süreçte değişik akımlar ortaya çıkmış, yeni anlayışlar gelişmiş ve gelenekler ortaya çıkmıştır. Yani yoga, sadece beden ve zihni değil, kendisini de esnetip değiştirebilen bir disiplin haline gelmiştir.

Yoga tarihi üzerine bilimsel çalışmalarıyla ünlü Georg Feuerstein, The Yoga Tradition kitabında ilk önemli yoga okulunun Patanjali’nin klasik sistemi olduğunu, bunun yanında Budist geleneklerinde de çeşitli yoga sistemlerine rastlandığını söyler. Patanjali’nin klasik sisteminden türeyen ilk okullar sadece zihin veya zihin ve beden odaklı disiplinler olarak evrilmiştir. Örneğin bu okullardan olan Jnana Yoga insanın gerçek bilgiye ulaşması gerektiğini, bunu da sadece zihni eğiterek yapabileceğini iddia eder. Ya da, “sevgi yogası” olarak da bilinen Bhakti Yoga, kutsal olanla bütünleşmek için danslı, şarkılı, bol kucaklamalı pratikler önerir. Yine bu klasik okullardan olan Karma Yoga, tanrıyla bütünleşme yolunun kişinin aktivitelerinden geçtiğini ve yapılan her eylemin tanrıya adanması gerektiğini söyler. Bugüne kadar gelen ve modern dünyada sıklıkla uygulanan, tek tek üzerinden geçeceğimiz Aştanga Yoga, Vinyasa Yoga gibi anlayışlar ise zihin ve eylem kadar beden odaklı da olan klasik Hatha Yoga sisteminden evrilmiştir.

Yoga tarihi üzerine bilimsel çalışmalarıyla ünlü Georg Feuerstein, The Yoga Tradition kitabında ilk önemli yoga okulunun Patanjali’nin klasik sistemi olduğunu, bunun yanında Budist geleneklerinde de çeşitli yoga sistemlerine rastlandığını söyler. Patanjali’nin klasik sisteminden türeyen ilk okullar sadece zihin veya zihin ve beden odaklı disiplinler olarak evrilmiştir. Örneğin bu okullardan olan Jnana Yoga insanın gerçek bilgiye ulaşması gerektiğini, bunu da sadece zihni eğiterek yapabileceğini iddia eder. Ya da, “sevgi yogası” olarak da bilinen Bhakti Yoga, kutsal olanla bütünleşmek için danslı, şarkılı, bol kucaklamalı pratikler önerir. Yine bu klasik okullardan olan Karma Yoga, tanrıyla bütünleşme yolunun kişinin aktivitelerinden geçtiğini ve yapılan her eylemin tanrıya adanması gerektiğini söyler. Bugüne kadar gelen ve modern dünyada sıklıkla uygulanan, tek tek üzerinden geçeceğimiz Aştanga Yoga, Vinyasa Yoga gibi anlayışlar ise zihin ve eylem kadar beden odaklı da olan klasik Hatha Yoga sisteminden evrilmiştir.

Günümüzde uygulanan ve bu klasik okuldan türeyen yoga pratiklerinin, antik yoganın ilk ve nihai amacı olan tanrıyla bütünleşme arzusundan büyük ölçüde soyutlandığını ve öte dünya değil de bu dünyaya yönelik bir pratik haline geldiğini söylemek de zor değil. Kim olduğu tam olarak bilinmeyen Patanjali’nin yazdığı ve günümüze kadar gelmiş olan Yoga Sutra’ları yoga için sekiz basamaklı bir yol önerir. Yukarıda bahsettiğim bütün klasik okulların öğretilerinin temellendiği, iç görü, kişisel temizlik, doğruluk, dürüstlük, meditasyon, sonsuz olanla bütünleşme gibi öğütler içeren bu yolların ikisi asana ve pranayamadır. Yani beden ve nefes egzersizleri. İşte bugün yaptığımız yoga ve zamanla tek tek üzerinden geçeceğim yoga pratiği çeşitleri, daha çok bu iki basamak üzerine yoğunlaşır, buradan türer.

Günümüzde uygulanan ve bu klasik okuldan türeyen yoga pratiklerinin, antik yoganın ilk ve nihai amacı olan tanrıyla bütünleşme arzusundan büyük ölçüde soyutlandığını ve öte dünya değil de bu dünyaya yönelik bir pratik haline geldiğini söylemek de zor değil. Kim olduğu tam olarak bilinmeyen Patanjali’nin yazdığı ve günümüze kadar gelmiş olan Yoga Sutra’ları yoga için sekiz basamaklı bir yol önerir. Yukarıda bahsettiğim bütün klasik okulların öğretilerinin temellendiği, iç görü, kişisel temizlik, doğruluk, dürüstlük, meditasyon, sonsuz olanla bütünleşme gibi öğütler içeren bu yolların ikisi asana ve pranayamadır. Yani beden ve nefes egzersizleri. İşte bugün yaptığımız yoga ve zamanla tek tek üzerinden geçeceğim yoga pratiği çeşitleri, daha çok bu iki basamak üzerine yoğunlaşır, buradan türer.

Hatha Yoga

Klasik yoga okullarının hiçbiri diğerini dışlamaz, hatta pratikleri iç içe geçmiştir. Çünkü hepsi tek bir kaynaktan türer ve aynı nihai hedefi amaçlar. Bedeni de işin içine katan, bugünkü yoga çeşitlerinin türediği klasik Hatha Yoga’nın amacı da diğerleri gibi bedeni ve zihni aşarak sonsuz anlayışa ermektir. Bunun enstrümanlarından biri de bedendir. Meditasyon sadece zihinsel bir aktivite gibi görünse de sinir sistemi ve beden üzerindeki etkisi büyüktür. Aynı şekilde Hatha Yoga’ya göre, evrenin tüm bilgisini içinde taşıyan bir mikrokozmoz olarak beden üzerinde yapılacak çalışmalar da sonsuzlukla bir olabilecek anlayışı kişiye kazandırır. Sonsuzluğu anlamak için kişi önce sonsuz olmayan bedeni bilmeli, dünyevi hayattan kopmadan önce onunla bütünleşmelidir.


Vrksasana - Ağaç duruşu (Görsel: Wikipedia)

Hatha Yoga

Klasik yoga okullarının hiçbiri diğerini dışlamaz, hatta pratikleri iç içe geçmiştir. Çünkü hepsi tek bir kaynaktan türer ve aynı nihai hedefi amaçlar. Bedeni de işin içine katan, bugünkü yoga çeşitlerinin türediği klasik Hatha Yoga’nın amacı da diğerleri gibi bedeni ve zihni aşarak sonsuz anlayışa ermektir. Bunun enstrümanlarından biri de bedendir. Meditasyon sadece zihinsel bir aktivite gibi görünse de sinir sistemi ve beden üzerindeki etkisi büyüktür. Aynı şekilde Hatha Yoga’ya göre, evrenin tüm bilgisini içinde taşıyan bir mikrokozmoz olarak beden üzerinde yapılacak çalışmalar da sonsuzlukla bir olabilecek anlayışı kişiye kazandırır. Sonsuzluğu anlamak için kişi önce sonsuz olmayan bedeni bilmeli, dünyevi hayattan kopmadan önce onunla bütünleşmelidir.


Vrksasana - Ağaç duruşu (Görsel: Wikipedia)

Hatha’nın kelime anlamı “güneş ve ay”dır. Bu isim, evreni ve bedeni yöneten iki kutuplu büyük güçleri temsil eder; gece-gündüz, dişil-eril, sempatik-parasempatik sinir sistemi, bedenin sağı-solu gibi. Hatha Yoga’nın amacı bu dinamik güçleri bir araya getirmek, herhangi birine kapılmadan dengeyi korumaktır. Bunun için asanlar (yoga duruşları), nefes egzersizleri, çeşitli temizlenme pratikleri, meditasyon, iç görü gibi çalışmalar önerir. Hatha Yoga’nın, Yoga Sutra’lar dışında dayandığı pek çok eski kaynak vardır; Hatha Yoga Pradipika, Goraksha Samhita, gibi... Bu klasik metinler, doğadan esinlenen ve bedene hayvan ve bitki şekillerini vermeye çalışan pek çok çeşit yoga duruşu önerir. Yoga duruşlarının isimleri de genellikle canlı isimlerinden gelir; adho mukha svanasana (aşağı bakan köpek duruşu), vrksasana (ağaç duruşu) gibi. Kimi araştırmalara göre, bu klasik yoga metinlerinde dünyadaki 8.400.000 çeşit canlının her birisi için bir asana bulunabilir! Neyse ki, bu duruşlardan sadece 84 tanesi günümüze kadar gelmiştir.


Adho mukha svanasana - aşağı bakan köpek duruşu (Görsel: Wikimedia)

Hatha’nın kelime anlamı “güneş ve ay”dır. Bu isim, evreni ve bedeni yöneten iki kutuplu büyük güçleri temsil eder; gece-gündüz, dişil-eril, sempatik-parasempatik sinir sistemi, bedenin sağı-solu gibi. Hatha Yoga’nın amacı bu dinamik güçleri bir araya getirmek, herhangi birine kapılmadan dengeyi korumaktır. Bunun için asanlar (yoga duruşları), nefes egzersizleri, çeşitli temizlenme pratikleri, meditasyon, iç görü gibi çalışmalar önerir. Hatha Yoga’nın, Yoga Sutra’lar dışında dayandığı pek çok eski kaynak vardır; Hatha Yoga Pradipika, Goraksha Samhita, gibi... Bu klasik metinler, doğadan esinlenen ve bedene hayvan ve bitki şekillerini vermeye çalışan pek çok çeşit yoga duruşu önerir. Yoga duruşlarının isimleri de genellikle canlı isimlerinden gelir; adho mukha svanasana (aşağı bakan köpek duruşu), vrksasana (ağaç duruşu) gibi. Kimi araştırmalara göre, bu klasik yoga metinlerinde dünyadaki 8.400.000 çeşit canlının her birisi için bir asana bulunabilir! Neyse ki, bu duruşlardan sadece 84 tanesi günümüze kadar gelmiştir.


Adho mukha svanasana - aşağı bakan köpek duruşu (Görsel: Wikimedia)

Bugün ismi sadece “hatha yoga” olan bir yoga dersine katıldığınızda işte bu asana çeşitlerinden bazılarını icra eder, nefes çalışmaları öğrenir ve meditasyon yaparsınız. Genellikle ufak ısınmalardan sonra “güneşe selam” denilen 12 serilik bir asana akışının ardından biraz daha zorlayıcı duruşlara, oradan da bedeni rahatlatacak duruşlara geçilir. Nefes çalışmaları, derin gevşeme ve meditasyon ile ders noktalanır. Derin gevşeme denilen savasana (ceset duruşu) hemen hemen her yoga dersinin sonunda yapılır. Hiç bir şey yapmadan, gözler kapalı sırt üstü uzanılan bu süreye yapılmış yoganın bütün tadının çıktığı zaman da diyebiliriz. Dersin akışı ve yapısı her hoca için mutlaka değişiklik gösterecektir. Çünkü yoga, ağızdan ağıza, hocadan öğrenciye aktarılırken değişmeye devam etmekte, her yoga eğitmeni de aldığı değişik eğitimleri kendisi için uygun hale getirecek şekilde harmanlayarak öğrencilerine aktarmaktadır.

Bugün ismi sadece “hatha yoga” olan bir yoga dersine katıldığınızda işte bu asana çeşitlerinden bazılarını icra eder, nefes çalışmaları öğrenir ve meditasyon yaparsınız. Genellikle ufak ısınmalardan sonra “güneşe selam” denilen 12 serilik bir asana akışının ardından biraz daha zorlayıcı duruşlara, oradan da bedeni rahatlatacak duruşlara geçilir. Nefes çalışmaları, derin gevşeme ve meditasyon ile ders noktalanır. Derin gevşeme denilen savasana (ceset duruşu) hemen hemen her yoga dersinin sonunda yapılır. Hiç bir şey yapmadan, gözler kapalı sırt üstü uzanılan bu süreye yapılmış yoganın bütün tadının çıktığı zaman da diyebiliriz. Dersin akışı ve yapısı her hoca için mutlaka değişiklik gösterecektir. Çünkü yoga, ağızdan ağıza, hocadan öğrenciye aktarılırken değişmeye devam etmekte, her yoga eğitmeni de aldığı değişik eğitimleri kendisi için uygun hale getirecek şekilde harmanlayarak öğrencilerine aktarmaktadır.

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.