Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi

Kiliseden camiye, camiden müzeye, tarihe tanıklık etmiş bir anıt.

Dünyanın en çok ziyaret edilen müzelerinden biri olan Ayasofya; sanat ve mimarlık tarihi açısından dünya üstündeki en değerli binalardan. Üstelik Ayasofya daha 6. yüzyılda, Doğu Romalı Philon tarafından da dünyanın sekizinci harikası olarak nitelendirilmiş.

Hatta Ayasofya ile ilgili ilginç bilgileri sıralamak gerekirse:

  • Dünyanın en eski katedrali.
  • Yapıldığı dönemden itibaren yaklaşık bin yıl boyunca (1520’de İspanya’daki Sevilla Katedrali’nin inşaatı tamamlanana dek) dünyanın en büyük katedrali unvanına sahipmiş. Günümüzde yüzölçümü bakımından dördüncü sırada gelmekte.
  • Dünyanın en hızlı (5 yılda) inşa edilmiş katedrali.
  • Dünyanın en uzun süreyle (15 yüzyıl) ibadet yeri olmuş yapılarından biri.
  • Kubbesi "eski katedral" kubbeleri arasında çapı bakımından dördüncü büyük kubbe sayılmakta.

Dünyanın en çok ziyaret edilen müzelerinden biri olan Ayasofya; sanat ve mimarlık tarihi açısından dünya üstündeki en değerli binalardan. Üstelik Ayasofya daha 6. yüzyılda, Doğu Romalı Philon tarafından da dünyanın sekizinci harikası olarak nitelendirilmiş.

Hatta Ayasofya ile ilgili ilginç bilgileri sıralamak gerekirse:

  • Dünyanın en eski katedrali.
  • Yapıldığı dönemden itibaren yaklaşık bin yıl boyunca (1520’de İspanya’daki Sevilla Katedrali’nin inşaatı tamamlanana dek) dünyanın en büyük katedrali unvanına sahipmiş. Günümüzde yüzölçümü bakımından dördüncü sırada gelmekte.
  • Dünyanın en hızlı (5 yılda) inşa edilmiş katedrali.
  • Dünyanın en uzun süreyle (15 yüzyıl) ibadet yeri olmuş yapılarından biri.
  • Kubbesi "eski katedral" kubbeleri arasında çapı bakımından dördüncü büyük kubbe sayılmakta.
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi

Bugünkü Ayasofya aynı yerde fakat öncekilerinden farklı bir mimari anlayışla yapılmış olan üçüncü yapı. Çünkü bildiğiniz üzere birçok değişimden geçmiş gerek mimari gerekse ruhani açıdan. Bu yapı, İmparator Justinianos tarafından dönemin iki önemli mimarı olan Trallesli Anthemios ile Miletoslu İsidoros'a yaptırılmış. Yapım çalışmaları sırasında iki baş mimar ile birlikte 100 mimar ve her mimarın emrinde 100 işçinin çalıştığı söyleniyor. İnşasına 532 senesinde başlanan Ayasofya, dönemin teknolojik imkansızlıkları göz önüne alındığına şaşırtıcı derecede kısa bir zamanda tamamlanmış, 537 senesinde ibadete açılmış.

Bundan önceki iki yapının ilki Megale Ekklesia (Büyük Kilise) adındaymış ve ismi sonradan Ayasofya olarak değiştirişmiş. Doğu Roma İmparatorluğu’nun döneminde burası başkentteki en büyük kiliseymiş ve hükümdarların taç giyme törenleri de burada yapılırmış. Birinci kilise 360 senesinde İmparator Konstantios tarafından yaptırılmış ancak 404 yılında İstanbul Patriği ile yaşanan sürtüşmelerden sonra, patriğin sürgüne gönderilmesi sonucu yakılıp yıkılmış ve bu kiliseden geriye hiçbir şey kalmamış. 415 yılında İmparator II. Theodosios tarafından yeniden yaptırılan kilise, Justinianos’un döneminde çıkan Nika İsyanı sırasında yıkılmış ve bundan sonra günümüzdeki binanın inşası gerçekleşmiş. Her iki bina da bazilikal yapılı olup, yeni binada eklenen kubbeler ile mimarisi geliştirilmiş.

Bugünkü Ayasofya aynı yerde fakat öncekilerinden farklı bir mimari anlayışla yapılmış olan üçüncü yapı. Çünkü bildiğiniz üzere birçok değişimden geçmiş gerek mimari gerekse ruhani açıdan. Bu yapı, İmparator Justinianos tarafından dönemin iki önemli mimarı olan Trallesli Anthemios ile Miletoslu İsidoros'a yaptırılmış. Yapım çalışmaları sırasında iki baş mimar ile birlikte 100 mimar ve her mimarın emrinde 100 işçinin çalıştığı söyleniyor. İnşasına 532 senesinde başlanan Ayasofya, dönemin teknolojik imkansızlıkları göz önüne alındığına şaşırtıcı derecede kısa bir zamanda tamamlanmış, 537 senesinde ibadete açılmış.

Bundan önceki iki yapının ilki Megale Ekklesia (Büyük Kilise) adındaymış ve ismi sonradan Ayasofya olarak değiştirişmiş. Doğu Roma İmparatorluğu’nun döneminde burası başkentteki en büyük kiliseymiş ve hükümdarların taç giyme törenleri de burada yapılırmış. Birinci kilise 360 senesinde İmparator Konstantios tarafından yaptırılmış ancak 404 yılında İstanbul Patriği ile yaşanan sürtüşmelerden sonra, patriğin sürgüne gönderilmesi sonucu yakılıp yıkılmış ve bu kiliseden geriye hiçbir şey kalmamış. 415 yılında İmparator II. Theodosios tarafından yeniden yaptırılan kilise, Justinianos’un döneminde çıkan Nika İsyanı sırasında yıkılmış ve bundan sonra günümüzdeki binanın inşası gerçekleşmiş. Her iki bina da bazilikal yapılı olup, yeni binada eklenen kubbeler ile mimarisi geliştirilmiş.

Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi

İmparator Justinianos Ayasofya’nın çok görkemli ve gösterişli olması için, hükmettiği tüm eyaletlere haber göndererek, en güzel mimari parçaların Ayasofya’da kullanılması için toplatılmasını emretmiş. Burada kullanılan sütun ve mermerler; Aspendos, Ephesos, Baalbek, Tarsus gibi Anadolu ve Suriye’deki antik şehir kalıntılarından getirilmiş. Beyaz mermerler Marmara Adası’ndan, yeşil somakiler Eğriboz Adası’ndan, pembe mermerler Afyon’dan ve sarı mermerler Kuzey Afrika’dan getirilerek Ayasofya’da kullanılmış. Yani aslında burada imparatorluğun her köşesinden bir parça varmış. Ayasofya’nın mermer kaplı duvarları dışındaki tüm yüzeyler birbirinden güzel mozaiklerle süslenmiş. Mozaiklerin yapımında altın, gümüş, cam, pişmiş toprak ve renkli taşlardan oluşan malzemeler kullanılmış. Ayasofya 916 yıl boyunca kilise olarak kullanılmış.

İmparator Justinianos Ayasofya’nın çok görkemli ve gösterişli olması için, hükmettiği tüm eyaletlere haber göndererek, en güzel mimari parçaların Ayasofya’da kullanılması için toplatılmasını emretmiş. Burada kullanılan sütun ve mermerler; Aspendos, Ephesos, Baalbek, Tarsus gibi Anadolu ve Suriye’deki antik şehir kalıntılarından getirilmiş. Beyaz mermerler Marmara Adası’ndan, yeşil somakiler Eğriboz Adası’ndan, pembe mermerler Afyon’dan ve sarı mermerler Kuzey Afrika’dan getirilerek Ayasofya’da kullanılmış. Yani aslında burada imparatorluğun her köşesinden bir parça varmış. Ayasofya’nın mermer kaplı duvarları dışındaki tüm yüzeyler birbirinden güzel mozaiklerle süslenmiş. Mozaiklerin yapımında altın, gümüş, cam, pişmiş toprak ve renkli taşlardan oluşan malzemeler kullanılmış. Ayasofya 916 yıl boyunca kilise olarak kullanılmış.

Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi

Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Latin işgalinden dolayı Ayasofya büyük hasar görmüş ve yağmalanmış ve 1453 senesinde Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u fethetmesiyle beraber camiye çevrilmiş. Fatih Sultan Mehmet’in gösterdiği hoşgörü sayesinde, mozaiklerinden insan figürleri içerenler tahrip edilmemiş, içermeyenler olduğu gibi bırakılmış, yalnızca ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozaikler bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiş. Ayasofya binasının içine Osmanlı döneminde eklenen yapılar arasında, sırayla eklenen minareler haricinde, mermerden minber, hünkâr mahfiline açılan galeri, müezzin mahfili (mevlit balkonu), vaaz kürsüsü gibi şeyler var. Ayrıca I. Mahmud döneminde binanın yanına kütüphane, medrese, imarethane ve şadırvan da eklenerek burası bir külliyeye dönüşmüş. Ayasofya, 482 yıl boyunca cami olarak kullanılmış.

Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Latin işgalinden dolayı Ayasofya büyük hasar görmüş ve yağmalanmış ve 1453 senesinde Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u fethetmesiyle beraber camiye çevrilmiş. Fatih Sultan Mehmet’in gösterdiği hoşgörü sayesinde, mozaiklerinden insan figürleri içerenler tahrip edilmemiş, içermeyenler olduğu gibi bırakılmış, yalnızca ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozaikler bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiş. Ayasofya binasının içine Osmanlı döneminde eklenen yapılar arasında, sırayla eklenen minareler haricinde, mermerden minber, hünkâr mahfiline açılan galeri, müezzin mahfili (mevlit balkonu), vaaz kürsüsü gibi şeyler var. Ayrıca I. Mahmud döneminde binanın yanına kütüphane, medrese, imarethane ve şadırvan da eklenerek burası bir külliyeye dönüşmüş. Ayasofya, 482 yıl boyunca cami olarak kullanılmış.

Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi
Tarih Dersi: Ayasofya Müzesi

1930-1935 seneleri arasında Atatürk’ün emriyle çeşitli restorasyonlar, mozaiklerin çıkartılıp temizlenmesi gibi birçok çalışma yapılmış. Bu çalışmaları takiben Bakanlar Kurulu’nun kararıyla Ayasofya müzeye çevrilmiş ve günümüzde halen müze olarak ziyaret edilebiliyor. Ziyaretçiler burada koskocaman bir tarihe şahitlik etmiş oluyor.

1930-1935 seneleri arasında Atatürk’ün emriyle çeşitli restorasyonlar, mozaiklerin çıkartılıp temizlenmesi gibi birçok çalışma yapılmış. Bu çalışmaları takiben Bakanlar Kurulu’nun kararıyla Ayasofya müzeye çevrilmiş ve günümüzde halen müze olarak ziyaret edilebiliyor. Ziyaretçiler burada koskocaman bir tarihe şahitlik etmiş oluyor.

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.