Ozon Tabakası Kendi Kendini Onarıyor!

Bihter Kartheuser 12.07.2016

Küresel ısınmadan, çevresel felaketlerden başınızı kaldırıp bir derin nefes alabilirsiniz! Montreal Protokolü işe yaramış gibi gözüküyor.

Antarktik ozon deliği 1985 yılında keşfedildikten sonra tüm dünyada seferberlik ilan edilmişti ve 1987’de Montreal Protokolü’nün imzalanmasıyla beraber stratosferik ozona zarar veren kloroflorokarbonların endüstriyel üretimden aşama aşama kaldırılması planlanmıştı. O gün bugündür ozon tabakasındaki değişikliklerin kaydı bilim insanları tarafından tutulmaya devam ediliyor. NASA’nın ozon tabakasıyla ilgili günlük gelişmeleri aktardığı bir web sitesi de mevcut.

Üç oksijen atomundan (O 3) oluşan bir gaz olan ozon, atmosferin üst tabakası stratosferde eser miktarda doğal olarak oluşur. Bu tabaka yeryüzündeki yaşamı Güneş’in ultraviole (UV) ışınlarından korur. Atmosferin alt tabakası troposferde ise hava kirliliğine sebep olan maddeler arasındaki kimyasal reaksiyonların oluşturduğu ozon tabakası yer alır. İyi ozon olarak adlandırılan birincisi nitrojen, hidrojen, klor veya brom içeren moleküllerle reaksiyona girdiğinde tahrip olur. Ozon tabakası, yeryüzündeki yaşamı korumasına rağmen, troposferdeki ozonla direkt temas yeryüzündeki yaşama; bitkilere ve hayvanlara zarar verir.

Antarktik ozon deliği 1985 yılında keşfedildikten sonra tüm dünyada seferberlik ilan edilmişti ve 1987’de Montreal Protokolü’nün imzalanmasıyla beraber stratosferik ozona zarar veren kloroflorokarbonların endüstriyel üretimden aşama aşama kaldırılması planlanmıştı. O gün bugündür ozon tabakasındaki değişikliklerin kaydı bilim insanları tarafından tutulmaya devam ediliyor. NASA’nın ozon tabakasıyla ilgili günlük gelişmeleri aktardığı bir web sitesi de mevcut.

Üç oksijen atomundan (O 3) oluşan bir gaz olan ozon, atmosferin üst tabakası stratosferde eser miktarda doğal olarak oluşur. Bu tabaka yeryüzündeki yaşamı Güneş’in ultraviole (UV) ışınlarından korur. Atmosferin alt tabakası troposferde ise hava kirliliğine sebep olan maddeler arasındaki kimyasal reaksiyonların oluşturduğu ozon tabakası yer alır. İyi ozon olarak adlandırılan birincisi nitrojen, hidrojen, klor veya brom içeren moleküllerle reaksiyona girdiğinde tahrip olur. Ozon tabakası, yeryüzündeki yaşamı korumasına rağmen, troposferdeki ozonla direkt temas yeryüzündeki yaşama; bitkilere ve hayvanlara zarar verir.

NASA’nın 2015 verilerine göre 2040 yılında ozon tabakasının kendisini büyük ölçüde onarması bekleniyor.
NASA’nın 2015 verilerine göre 2040 yılında ozon tabakasının kendisini büyük ölçüde onarması bekleniyor.

Science Magazine’in haberine göre, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden Susan Solomon’un Haziran ayında yayımlanan araştırması, ozon tabakasındaki deliğin 2015 yılında pik noktaya ulaştıktan sonra, kendi kendini onarmaya başladığını gösteriyor. Altı ay gündüz altı ay gece yaşanan kutuplarda ozon tabakasının gerçekten kendisini onarıp onarmadığının anlaşılması biraz zor. Ozon tabakasına zarar veren klor yalnızca ışık olduğunda reaksiyona girdiğinden, güneyde baharın başladığı Eylül ayında ozon tabakasındaki değişiklikler ölçülebiliyor. Bu yüzden Solomon ve ekibi, ozon tabakasındaki iyileşmeyi ancak Eylül ayından itibaren ölçebildi.

Araştırmada ölçüm uyduları, yere monteli ölçüm araçları ve su balonları kullanılarak Eylül ayına kadar ozon deliğinde 4 milyon kilometrekare (Hindistan’dan daha büyük bir alan) alanın kendisini onardığını tespit etmişler. Solomon ve ekibi, yarattıkları 3D atmosfer modeli sayesinde kimyasal reaksiyon kaynaklı tahribatla; ısı, rüzgar ve volkanik patlamalar gibi hava koşulları kaynaklı tahribatları birbirinden ayırmışlar. Şans eseri araştırma Şili’deki volkanik patlamadan altı ay sonra gerçekleştirilmiş ve ekip, onarımın klor ve brom içerikli gazların azaltılmasından kaynaklandığını ortaya koymuşlar.

Science Magazine’in haberine göre, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden Susan Solomon’un Haziran ayında yayımlanan araştırması, ozon tabakasındaki deliğin 2015 yılında pik noktaya ulaştıktan sonra, kendi kendini onarmaya başladığını gösteriyor. Altı ay gündüz altı ay gece yaşanan kutuplarda ozon tabakasının gerçekten kendisini onarıp onarmadığının anlaşılması biraz zor. Ozon tabakasına zarar veren klor yalnızca ışık olduğunda reaksiyona girdiğinden, güneyde baharın başladığı Eylül ayında ozon tabakasındaki değişiklikler ölçülebiliyor. Bu yüzden Solomon ve ekibi, ozon tabakasındaki iyileşmeyi ancak Eylül ayından itibaren ölçebildi.

Araştırmada ölçüm uyduları, yere monteli ölçüm araçları ve su balonları kullanılarak Eylül ayına kadar ozon deliğinde 4 milyon kilometrekare (Hindistan’dan daha büyük bir alan) alanın kendisini onardığını tespit etmişler. Solomon ve ekibi, yarattıkları 3D atmosfer modeli sayesinde kimyasal reaksiyon kaynaklı tahribatla; ısı, rüzgar ve volkanik patlamalar gibi hava koşulları kaynaklı tahribatları birbirinden ayırmışlar. Şans eseri araştırma Şili’deki volkanik patlamadan altı ay sonra gerçekleştirilmiş ve ekip, onarımın klor ve brom içerikli gazların azaltılmasından kaynaklandığını ortaya koymuşlar.

NASA Arctic Ozone Watch (Antarktik Ozon İzleme) web sitesinden sorumlu Paul Newman ise, Solomon ve ekibinin bulgularını yetersiz ve kafa karıştırıcı bulmuş. Newman, 4 milyon kilometrekarelik iyileşmenin yarısını klor ve bromun azaltılmasıyla açıklayıp diğer yarısını hava koşullarına bağlamanın, ancak buna henüz açıklık getirmemiş olmanın kafa karıştırıcı olduğunu belirtmiş. Yine de çalışmalar pozitif yönde gelişme olduğunu göstermesi bakımından umut verici gözüküyor.

NASA Arctic Ozone Watch (Antarktik Ozon İzleme) web sitesinden sorumlu Paul Newman ise, Solomon ve ekibinin bulgularını yetersiz ve kafa karıştırıcı bulmuş. Newman, 4 milyon kilometrekarelik iyileşmenin yarısını klor ve bromun azaltılmasıyla açıklayıp diğer yarısını hava koşullarına bağlamanın, ancak buna henüz açıklık getirmemiş olmanın kafa karıştırıcı olduğunu belirtmiş. Yine de çalışmalar pozitif yönde gelişme olduğunu göstermesi bakımından umut verici gözüküyor.

Kapak Fotoğrafı: NASA

Kapak Fotoğrafı: NASA

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.