Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2

Adil Fide 14.09.2016

Sinan’ın peşinde Edirne yolunun ikinci adımında muazzam bir köprü ile Büyükçekmece Gölü ve Marmara Denizi’nin buluştuğu yerdeyiz.

Önce sizi yazı dizisinin birinci bölümü için şuraya alalım. Sonra yola devam ediyoruz.

Via Egnetia olarak bilenen yolun mütevazı ölçekte ama önemli aşamalarından birisi bu nokta. İmrozlu son Bizans vakanüvislerinden Kritovulos Fatih’in de buraya yeni bir köprü yaptırdığından bahsediyor. Sultan Süleyman'ın talebi üzerine burası için hazırladığı raporda Sinan gerekli bütçe sağlanırsa eski yıkılan köprü yerine gölün denize daha yakın kısmındaki sığ noktaları birleştirerek çok daha kalıcı bir köprü yapılabileceğini belirtir. Gelen onay ile 1565'te sultan Zigetvar seferine çıkmadan yeni köprünün inşasına başlanmış. Her bir büyük kemer ayağının olduğu yerlere kalyonlar kadar hacimli kalıplar çakıldığını anlatıyor Sinan. Bu kalıp sandıkların içinde kalan sular dev tulumbalarla boşaltılmış. Ardından temel kazıkları ve etrafına dolgular ile köprünün üzerinden sekeceği adacıklar meydana getirilmiş. En kısası 100, en uzunu 180 metre olan altları çok gözlü dört kemer ile yakalar birleşmiş. 635 metre uzunluğunda ve 7 metre genişlikteki bu iniş ve çıkışlı dört bölümden oluşan bu köprüyü bitirmek için dökme kurşun ile birbirine bağlanmış 40 bin metreküp taş kullanılmış.

Önce sizi yazı dizisinin birinci bölümü için şuraya alalım. Sonra yola devam ediyoruz.

Via Egnetia olarak bilenen yolun mütevazı ölçekte ama önemli aşamalarından birisi bu nokta. İmrozlu son Bizans vakanüvislerinden Kritovulos Fatih’in de buraya yeni bir köprü yaptırdığından bahsediyor. Sultan Süleyman'ın talebi üzerine burası için hazırladığı raporda Sinan gerekli bütçe sağlanırsa eski yıkılan köprü yerine gölün denize daha yakın kısmındaki sığ noktaları birleştirerek çok daha kalıcı bir köprü yapılabileceğini belirtir. Gelen onay ile 1565'te sultan Zigetvar seferine çıkmadan yeni köprünün inşasına başlanmış. Her bir büyük kemer ayağının olduğu yerlere kalyonlar kadar hacimli kalıplar çakıldığını anlatıyor Sinan. Bu kalıp sandıkların içinde kalan sular dev tulumbalarla boşaltılmış. Ardından temel kazıkları ve etrafına dolgular ile köprünün üzerinden sekeceği adacıklar meydana getirilmiş. En kısası 100, en uzunu 180 metre olan altları çok gözlü dört kemer ile yakalar birleşmiş. 635 metre uzunluğunda ve 7 metre genişlikteki bu iniş ve çıkışlı dört bölümden oluşan bu köprüyü bitirmek için dökme kurşun ile birbirine bağlanmış 40 bin metreküp taş kullanılmış.

Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2
Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2

Bu kitabenin sol kenarında ise Abdullah oğlu Yusuf’un eseri olduğu yazar (Amel-i Yusuf bin Abdullah) Bu Mimar Sinan’ın arkadaşı Şair Sai Mustafa Çelebi’ye yazdırdığı biyografisinde kendisini tanıtırken kullandığı ismidir. Muhtemelen acemi ocağında ihtida edince aldığı Yusuf ve babasına atfen, gayrimüslimler için sıklıkla kullanılan Abdullah isimleri ile yüzlerce eseri arasında imzasını taşıyan tek örnek bu köprüdür. Abdullah Allah’ın kulu demek, aynı anlamda olan Abdelmennan'ı da biografik eserlerinde geçerken görebilirsiniz. Muhtemelen Sinan'ın “bütün eserleri çocukları gibi” idiyse de bu köprünün en çok sevdiklerinden olduğunu yapıtlarını anlatırken bilhassa belirtiyor. Kağıt üzerindeki mühründe kendinden “el fakir-ül-hakir Sinan” diye bahsettiğini belirtelim. Zamanında kervanların, orduların, elçi kafilelerinin geçiş noktası olan köprü bugün sakin bir yürüyüş parkuru gibi.

Bu kitabenin sol kenarında ise Abdullah oğlu Yusuf’un eseri olduğu yazar (Amel-i Yusuf bin Abdullah) Bu Mimar Sinan’ın arkadaşı Şair Sai Mustafa Çelebi’ye yazdırdığı biyografisinde kendisini tanıtırken kullandığı ismidir. Muhtemelen acemi ocağında ihtida edince aldığı Yusuf ve babasına atfen, gayrimüslimler için sıklıkla kullanılan Abdullah isimleri ile yüzlerce eseri arasında imzasını taşıyan tek örnek bu köprüdür. Abdullah Allah’ın kulu demek, aynı anlamda olan Abdelmennan'ı da biografik eserlerinde geçerken görebilirsiniz. Muhtemelen Sinan'ın “bütün eserleri çocukları gibi” idiyse de bu köprünün en çok sevdiklerinden olduğunu yapıtlarını anlatırken bilhassa belirtiyor. Kağıt üzerindeki mühründe kendinden “el fakir-ül-hakir Sinan” diye bahsettiğini belirtelim. Zamanında kervanların, orduların, elçi kafilelerinin geçiş noktası olan köprü bugün sakin bir yürüyüş parkuru gibi.

Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2
Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2

Bir Sinan köprüsündeyken iki ana nokta var hatırlanmaya değer. Birincisi mimarın henüz yeniçeri ocağında bir marangozluk yaparken göze girmesini köprü yapma maharetine borçu olması. Bir sefer sırasında bugünkü Moldova sınırındaki Prut Nehri ve bataklığa dönmüş çevresini aşamamaktadır ordu. Bir sıra başarısız denemeden sonra Sinan'ın yaptığı köprülerle geçilir nehir. Daha sonra antik Roma mimarsini çeşitli kalıntılar üzerinde inceleyen mimar bu kadim geleneği aştığını burada kesin olarak gösterir. İkinci konu ise su yapıları ile olan ilişkisidir. İnşa ettiği camiler, hanlar, hamamlar önemli ki asırlar sonra hala bir ibadethane inşa edileceği zaman çoğunlukla onun modellerinin bir türevi öneriliyor. Ancak gerek kemerlerle, kanallarla, su terazileriyle karadan şehre suyu taşıyarak gerek burası gibi suyun üzerinden yolu geçirerek medeniyet denen mefhumun maddi altyapısına müdahale etmede seviye atlatması anlaşılmadan dehasının tam hakkı verilemez.

Bir Sinan köprüsündeyken iki ana nokta var hatırlanmaya değer. Birincisi mimarın henüz yeniçeri ocağında bir marangozluk yaparken göze girmesini köprü yapma maharetine borçu olması. Bir sefer sırasında bugünkü Moldova sınırındaki Prut Nehri ve bataklığa dönmüş çevresini aşamamaktadır ordu. Bir sıra başarısız denemeden sonra Sinan'ın yaptığı köprülerle geçilir nehir. Daha sonra antik Roma mimarsini çeşitli kalıntılar üzerinde inceleyen mimar bu kadim geleneği aştığını burada kesin olarak gösterir. İkinci konu ise su yapıları ile olan ilişkisidir. İnşa ettiği camiler, hanlar, hamamlar önemli ki asırlar sonra hala bir ibadethane inşa edileceği zaman çoğunlukla onun modellerinin bir türevi öneriliyor. Ancak gerek kemerlerle, kanallarla, su terazileriyle karadan şehre suyu taşıyarak gerek burası gibi suyun üzerinden yolu geçirerek medeniyet denen mefhumun maddi altyapısına müdahale etmede seviye atlatması anlaşılmadan dehasının tam hakkı verilemez.

Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2
Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2

Bugün Kültür Park olan köprünün İstanbul tarafındaki giriş meydanında aynı dönemden kalma Kurşunlu Kervansarayı var. Üzerinde kitabesi bulunmadığı için aynı döneme ait olan çeşmedeki 1566 tarihini ipucu olarak alıyoruz. Köprü gibi 1565’te Macaristan’a son seferine çıkarken Sultan Süleyman’ın verdiği direktifle yapıldıkları düşünülür. İstanbul’dan çıkanların ilk gün sonunda, başkente gelenlerin ise son gecelerinde konaklaması için yapıldığı açıktır. Kervanlar için de 9 saatte 40 km bir günde ideal yürüme performansına tekabül ediyor. Burada bir detaya dikkat çekelim. Osmanlı seyahat kültüründe mesafelerin belli uzunluk birimleri yerine hep zaman üzerinden verildiğini yerli ve yabancı birçok kaynakta görmekteyiz. Anadolu’daki örneklerden de benzer açıklıkta olanlar da menzil hanları/kervansarayları olarak biliniyor. Kervansaray gezenler orta avlulu, etrafı iki katlı yapıyla çevrili hanlara daha aşina olabilir ama bu da farklı bir tipik örnektir. Bu takip ettiğimiz rotanın sonunda benzer ama daha komplike bir örneğini Edirne Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı’nda bulabilirsiniz. Çatısının orijinal çatısından dolayı Kurşunlu Han olarak bilinen kervansarayın orta sırasındaki beton blokların da eski sütunların yerine 1960’larda yapıldığı biliniyor. O yıllardaTrakya’nın öncelikli ürünü ayçiçeği için buradaki bir fabrikaya ait depo olarak kullanılmış. Bugün ise daha titiz bir restorasyon çalışmasının ardından belli zamanlarda çeşitli kültürel etkinlikler için faaliyet gösteriyor.

Bugün Kültür Park olan köprünün İstanbul tarafındaki giriş meydanında aynı dönemden kalma Kurşunlu Kervansarayı var. Üzerinde kitabesi bulunmadığı için aynı döneme ait olan çeşmedeki 1566 tarihini ipucu olarak alıyoruz. Köprü gibi 1565’te Macaristan’a son seferine çıkarken Sultan Süleyman’ın verdiği direktifle yapıldıkları düşünülür. İstanbul’dan çıkanların ilk gün sonunda, başkente gelenlerin ise son gecelerinde konaklaması için yapıldığı açıktır. Kervanlar için de 9 saatte 40 km bir günde ideal yürüme performansına tekabül ediyor. Burada bir detaya dikkat çekelim. Osmanlı seyahat kültüründe mesafelerin belli uzunluk birimleri yerine hep zaman üzerinden verildiğini yerli ve yabancı birçok kaynakta görmekteyiz. Anadolu’daki örneklerden de benzer açıklıkta olanlar da menzil hanları/kervansarayları olarak biliniyor. Kervansaray gezenler orta avlulu, etrafı iki katlı yapıyla çevrili hanlara daha aşina olabilir ama bu da farklı bir tipik örnektir. Bu takip ettiğimiz rotanın sonunda benzer ama daha komplike bir örneğini Edirne Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı’nda bulabilirsiniz. Çatısının orijinal çatısından dolayı Kurşunlu Han olarak bilinen kervansarayın orta sırasındaki beton blokların da eski sütunların yerine 1960’larda yapıldığı biliniyor. O yıllardaTrakya’nın öncelikli ürünü ayçiçeği için buradaki bir fabrikaya ait depo olarak kullanılmış. Bugün ise daha titiz bir restorasyon çalışmasının ardından belli zamanlarda çeşitli kültürel etkinlikler için faaliyet gösteriyor.

Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2
Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2

Kervansarayın içi bir etkinlik esnasında

Kervansarayın içi bir etkinlik esnasında

Sinan'ın su yapıları olan ilişkisine kemerler ve köprüler üzerinden değinmiştik. Böyle bir yol üstü tesisin en öncelikli ihtiyaçlarından birisi de elbette içme suyu. Meydanla mescid arasında bulunan mermer çeşmenin kitabesinde 1566 tarihi var. Üç gözlü çeşmenin önündeki kurnalar da binek hayvanları için.

Sinan'ın su yapıları olan ilişkisine kemerler ve köprüler üzerinden değinmiştik. Böyle bir yol üstü tesisin en öncelikli ihtiyaçlarından birisi de elbette içme suyu. Meydanla mescid arasında bulunan mermer çeşmenin kitabesinde 1566 tarihi var. Üç gözlü çeşmenin önündeki kurnalar da binek hayvanları için.

Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2
Mimar Sinan ile İki Başkent Arası - 2

Kervansaray ve Çeşme görselleri bcekmece.bel.tr

Kervansaray ve Çeşme görselleri bcekmece.bel.tr

Daha fazlası için sahil hattından batıya doğru devam ediyoruz.

Daha fazlası için sahil hattından batıya doğru devam ediyoruz.

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.