Latin Amerika Edebiyatına Giriş Rehberi

Erdem Şimşek 29.09.2016

Dünyanın en büyük yazarlarının çıktığı, büyülü gerçekçilik akımının doğduğu Latin Amerika'da edebiyat, yaşam kadar ciddi bir meseledir.

Latin Amerika Edebiyatına Giriş Rehberi

Latin Amerika edebiyatı dediğimiz zaman ciddi bir külliyat ile karşılaşırız. Değil bir yazı, birkaç ciltten oluşan bir ansiklopedi ile bile anlatılabilir Latin Amerika edebiyatı. Elinize herhangi bir yazarın kitabını alırsınız, adını ilk kez duymuşsunuzdur ama kitabı açtığınızda "Borges'in hakkında şöyle şöyle dediği", "Gabriel Garcia Marquez'in Latin Amerika edebiyatının geleceği olarak gördüğü" gibi tanımlarla karşılaşırsınız. Birbirinden değerli onlarca yazarları vardır. Bu yazıda elbette derinlikli bir analiz yapacak değiliz. Bu, sıradan bir okurun yapabileceği bir iş değil. Amacımız, okuduklarımız ışığında Latin Amerikalı yazarlardan keyif alan okurlara bir yol haritası çizmek. Daha önce İskandinav Edebiyatı için oluşturduğumuz rehber gibi. O halde sözü uzatmadan başlayalım...

Gabriel Garcia Marquez / Kolombiya

Gabriel Garcia Marquez için söylenmemiş söz kalmış mıdır? Tek başına güçlü bir külliyat oluşturuyor Marquez. İlk kez Marquez okuyan birçok kişi Yüzyıllık Yalnızlık ile işe başlamıştır. "O kadar beğenmedim" diyenleriniz de vardır. Ben çok karşılaştım. Bunun sebebi hem yazarın hem kitabın isminin büyük beklenti oluşturması muhtemelen. Yüzyıllık Yalnızlık deyince yüzyılın kitabı gibi bir şey bekliyoruz. Hiçbir kitap öyle değildir. Yüzyıllık Yalnızlık yalnızca Marquez ile değil, büyülü gerçekçilik ile tanışmak için de doğru adrestir. Kitaba dair peşin arzularınızı bir kenara bırakıp okursanız, yani kendi düşlerinizin kitapta yansımasını aramak yerine kitabın size kendisini yansıtmasına izin verirseniz Yüzyıllık Yalnızlık'ın gerçek tadına varırsınız. Bu kahvenin aroması böyle ortaya çıkıyor. Gabriel Garcia Marquez'in On İki Gezici Öykü, Kırmızı Pazartesi, Başkan Babamızın Sonbaharı okuduklarımdan tavsiye ettiklerim. Marquez'in ilk romanı olan Yaprak Fırtınası da güzel bir kitaptı. Benim Hüzünlü Orospularım ise okuyup tavsiye etmediğim, vakit kaybı olarak gördüğüm kitap. Okumadıklarım içinde ise Albaya Mektup Yok hakkında güzel şeyler duydum, ayrıca Marquez'in otobiyografisi diyebileceğimiz Anlatmak için Yaşamak, okuyan herkesin alıntılar paylaştığı, çok sevdiği bir kitap. Nabo, Melekleri Bekleten Zenci ve Ben Yalnızca Telefon Etmeye Gitmiştim isimli öyküleri de favori öykülerimdir. On İki Gezici Öykü'de yer alan Ben Yalnızca Telefon Etmeye Gitmiştim, filmi çekilecek türden bir öyküdür.

Latin Amerika Edebiyatına Giriş Rehberi

Carlos Fuentes / Meksika

İkinci sıraya bu Meksikalı amcayı alıyorum. Fuentes hiçbir zaman koşulsuz sevilen bir yazar olmadı. Hep soru işaretleriyle okundu ama benim için zaman geçtikçe yeri en çok sağlamlaşan yazarlardan birisi oldu. Fuentes okurken bir şeye dikkat etmek gerekiyor. Fuentes Meksika tarihini çok fazla işliyor. Bu bazı kitaplarında kısmen okurun kopmasına sebep oluyor. Örneğin Doğmamış Kristof'da okur işin içine hiç giremiyor. Yine de Fuentes'e sabır gösterin, o dönüp dolaşıp size sabrınızın karşılığını veriyor. Yalnızca tarih değil, felsefe ve psikolojiyi de işin içine sıklıla sokar. Bu sayede her kitabından farklı tatlar da alabiliyorsunuz. Roman gibi roman arayanlar için Laura Diaz'lı Yıllar'ı ve Koca Gringo'yu tavsiye ederim. Sefer, okuyup bitirdikten sonra adını her duyduğunuzda yaranıza basılmış hissi duyacağınız bir yapıya sahip. Öykü kitapları arasında Yanık Sular favorim. Kitabın ilk öyküsü Bu Evler Bir Zamanlar Saraydı, hayatımda okuduğum en güzel öykülerden biridir. Kutsal Bölge ise, diğerlerinden farklı bir tat alacağınız kitaplardandır.

Julio Cortazar / Arjantin

Geldik en özel isme. Yalnızca Latin Amerika edebiyatının değil dünya edebiyatının en özel isimlerinden birisidir Cortazar. Tam bir kurgu ustasıdır. Akıntısına kapıldığınızda daha önce yaşamadığınız hisleri yaşarsınız. Anlaması bazen zordur ama özel bir şey okuduğunuz hissini her zaman verir. 62 Maket Seti'ni Cortazar'ın kalbi olarak görüyorum. Size yapısını sunan ama açık bir cümleyle anlatmayan bir kitap 62 Maket Seti. O yapıyı bir kez çözerseniz her şey daha anlaşılır oluyor. Çok sevilen kitabı Seksek'i ise elimdeki baskı hatalı çıktığı için okuyamadım. Cortazar'ın öyküleri de ayrı güzeldir. Hiç boş geçmez. Cinayeti Gördüm, Mırıldandığım Öyküler ve Ayakizlerinde Adımlar, öykü okuyan ve yazan kişiler için başucu kitapları olabilir. Lucas Diye Biri, Cortazar'ın en eğlenceli kitabıdır. Andreas Fava'nın güncesi ise çok kişisel bir iş, okura geçmiyor. Cortazar'ın en sevdiğim öyküsü ise Oyunun Sonu'dur. İyi bir edebiyat okuru, Cortazar'la tanışmadan bu dünyadan göçmemeli.

Jorge Luis Borges / Arjantin

Borges de bir başka özel isim. Latin Amerika'nın diğer büyük yazarlarından farklı bir yerde duruyor Borges. Latin Amerika'da yazarlar yaşamdan oldukça yoğun bir şekilde beslenirken Borges, daha çok kütüphanelerden beslenmiştir. Araştırmacı yapısıyla gerçek bir edebiyat alimine dönüşür. Borges'in kitapları çok fazla malzemenin ustaca harmanlandığı, yalnızca en lüks restoranlarda bulabileceğiniz yemeklere benzer. Borges'in edebiyat dünyasına yaptığı önemli katkılardan birisi de Babil Kitaplığı serisidir. Dünyanın çeşitli ülkelerinden düşsel içerikli eserleri bir araya getiren bu seri 30 kitaptan oluşuyor. 28'i Borges'in seçtikleri, ikisi ise kendi yazdıkları. Daha önce Dost Kitabevi'nden yayınlanan seri, bugünlerde Kırmızı Kedi Yayınevi tarafından yeniden yayınlanıyor. Borges'e dönersek, Alef, ilk kez okuyacaklar için ideal bir kitap. Kitabın ilk öyküsü Ölümsüzler, Borges'in ustalığını net bir şekilde gösteriyor. Ayrıca yine bol araştırma ile oluşturulmuş ama hafif, tatlı bir dille aktarılmış bilgiler içeren Düşsel Varlıklar Kitabı'nı da tavsiye ederim.

Latin Amerika Edebiyatına Giriş Rehberi

Eduardo Galeano / Uruguay

Gabriel Garcia Marquez de gazetecilik kökenlidir ama gazeteci - yazar tanımının tam karşılığı Eduardo Galeano'dur. Latin Amerika'nın kirli politik tarihini en iyi anlatan yazarlardan birisidir. Ayağı yere basan okur, düşsel dünyadansa gerçekleri tercih eden okur, Eduardo Galeano ile tanışabilir. Galeano'nun yazıları hem tarihe, Latin Amerika'yı ve dünyayı oluşturan köklere uzanır hem de yakın politik tarihten ve bugünden bahseder. Bunu yaparken bazen konuları birleştirir, bazen ayırır. Burada da gazetecilik mahareti söz konusudur. Konuları birbirine karıştırmak ya da karıştırmamak bir gazetecinin her gün yaptığı bir tercihtir. Galeano'nun çok kısa yazılardan oluşan ve dünya tarihine çentikler attığı Aynalar, Zamanın Ağızları gibi kitapları vardır. Bu kitaplar özellikle iş yolu kısa olanlar için çok ideal. Aşkın ve Savaşın Gündüz ve Geceleri, kanlı politikaları okura aktaran bir kitap. Denemelerden, çeşitli yazılardan oluşan Biz Hayır Diyoruz, okumaktan en çok keyif aldığım kitaplarından birisi. Galeano'nun daha popüler olan kitapları Gölgede ve Güneşte Futbol ve Latin Amerika'nın Kesik Damarları'nı okumadım. Galeano, yıllar sonra Latin Amerika'nın Kesik Damarları için "kötü yazılmış bir kitap" demişti ama okurlar pek onunla aynı fikirde değil.

Roberto Bolano / Şili

Meksika sınırında öldürülen yüzlerce kadını konu alan 992 sayfalık kitabı 2666 ile büyük etki yaratan Bolano, büyülü gerçekçiliğe de politikaya da eşit mesafede duruyor. O daha çok hayatın gerçeği ile uğraşıyor diyebiliriz. Bu yüzden de sizi yakaladığı yerde yumruğu daha yakından hissedebiliyorsunuz. Dev kitap 2666'yı okumadım ama tuhaf havasıyla Uzak Yıldız etkili bir kitap. Öykü sever bir insan olarak Katil Orospular'ı da çok sevdim. Özellikle ilk öykü Göz Silva'yı çok sevmiş, okuduğum hafta birkaç kişiye anlatmıştım. Bolano'yu sevenlere, Bolano'nun "Gerçek bir usta, çağımın en iyisi" dediği Rodrigo Rey Rosa'yı da (Guatemala) tavsiye ederim. Sağırlar isimli kitabı aksiyonu değil gizemi ağır basan polisiye havasındadır. Çaktırmaz ama sağlam edebiyat içerir.

Jorge Amado /Brezilya

Amado, halk hikayelerine dayanan bir dile sahip. Brezilya'nın Bahia bölgesine dair inanışlar Amado'nun kitaplarında hikayeleri oluşturan ana öğeler durumunda. Örneğin Ölü Deniz, denize dair inanışlar üzerine inşa edilmiş sıkı bir büyülü gerçekçilik örneği. Herkese gözüm kapalı tavsiye ederim. Mucizeler Kitabı ise tam da o yerellikten okumakta zorlandığım bir kitap. Amado kitapları bu özellikleriyle, yalnızca birer roman değil, antropoloji kitabı havası da veriyor.

Pablo Neruda / Şili

Şairlere pek yer vermedik. Şiir çok okumuyorum ama Neruda'ya çok saygı duyuyorum. Yaşadığımı İtiraf Ediyorum, yazılmış en güzel otobiyografilerden birisidir. Neruda'nın aşk şiirleri ünlüdür ama beni yakalayan kitabı Kuşlar Sanatı olmuştur. Her kuş türüne ayrı şiirin yazıldığı kitabın sonunda, Neruda kendi düşsel kuşlarını da şiirlerle oluşturur. Kuşlar Sanatı şiir kitapları arasında özgün bir yere sahip, es geçmeyin.

Ve diğerleri...

Latin Amerika edebiyatı yaz yaz bitmeyecek bir alan ancak bir yazının uzadıkça okunmazlaştığı gerçeğini es geçemeyiz. Kısa kısa birkaç yazara daha değinerek noktalayalım. Meksikalı yazar Juan Rulfo az ama öz yazmış bir yazar. Yalnızca Pedro Paramo isimli bir romanı ve Ova Alev Alev isimli öykü kitabı var. Buna rağmen bu iki kitapla önemli bir yer tutuyor. Yine Meksikalı bir başka yazar Jose Emilio Pacheco. Dedalus Kitap'tan çıkan iki ince kitabı var. Özellikle lise çağlarında okular için Çöl Savaşları'nı tavsiye ederim. Boynu Vurulmuş Ay ise öykü severleri yanıltmayacak bir kitap. Arjantinli yazar Cesar Aira'nın Flores Geceleri kitabı farklı, şaşırtıcı bir kurguya sahip. Şaşırtıcı derken, akıl oyunları anlamında değil, edebiyat anlamında. Pizzanın içine aşk katmak gibi diyeyim, siz okuyunca anlayın. Seyyah Ressamın Yaşamından Bir Kesit'i Flores Geceleri kadar sevemedim. Sevemedim demişken, meşhur Perulu yazar Maria Vargas Llosa da pek sevemediğim yazarlardandır. Kendisini okurken kuşak çatışması yaşıyormuş gibi hissetmiştim. Machado De Assis, Reinaldo Arenas, Ruben Dario, Ernesto Sabato, Isabel Allende, Octavio Paz... Bahsedemediğimiz yazarları araştırmak da size kalıyor. İyi okumalar...

Latin Amerika Edebiyatına Giriş Rehberi

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.