Hepi Topu Kaç Tipiz Şu Dünyada?

Ece Tuğran 01.10.2016

Her insanın farklı bir dünya olduğunu inkar edemem fakat güzel genellemelerin de hakkını yememek gerek.

Öncelikle, yazının devamının sağlıklı bir şekilde okunması amacıyla tip ve karakter kavramlarından kendimce bahsetmek isterim. 'Her insan farklı bir dünya' derken bahsetmek istediğimiz, her insanın farklı bir karaktere sahip olduğudur. Tip kavramı ise toplumun kitaplar, sinemalar veya tiyatrolar yoluyla aşina olduğu, belli karakter özelliklerini kendinde toplamış karakter genellemeleridir. Tiplerin oluşmasını sağlayan karakter genellemelerine “tipleme” denir. Tiplemeler kültür sanat alanında sıkça yapıldığı gibi bilimsel araştırmaların insan ve psikoloji ile ilgilenen alanlarında da gündeme gelmektedir.

İnsanlığı sorgulatan araştırma

Bu araştırma karakter genellemelerinin kökenini oluşturan araştırmadır. Sık bilinen adıyla “Tutsak İkilemi” (orijinal adıyla prisoner’s dilemma) göz altına alınan iki tutsak arasındaki ikilemi anlatır. İkilem şöyle gelişir: Polisin elinde yeterli delil bulunmadığı için göz altına alınan her iki tutsağa ayrı ayrı anlaşmalar sunulur. Anlaşmaya göre zanlılardan biri diğerinin aleyhinde tanıklık eder ve diğeri suskun kalırsa tanıklık eden serbest kalacak, susan 3 yıl hapis yatacaktır. Her iki zanlı birbirinin aleyhine tanıklık ederse 2’şer yıl, her ikisi de suskun kalırsa 1’er yıl hapis cezası alacaklardır. Zanlıların birbirleri ile iletişim kurma hakları yoktur.

Hepi Topu Kaç Tipiz Şu Dünyada?

Doğal olarak bu ikilemde insanlar karşı tarafın sessiz kalıp kalmayacağını bilemediklerinden ve 3 yıl hapis cezasını göze alamadıklarından dolayı diğer zanlı aleyhinde tanıklık etmeyi seçerler. Her iki zanlı da iyi niyet yerine mantıklı olmayı seçtiği için farkında olmadan hapis cezasını artırır. Bu araştırma insanların kendi kârlarını nasıl maksimize etmeye çalıştığının ve bunu yaparken iyi niyetten ve güvenden ne kadar uzaklaştığının bir göstergesidir.

Araştırmalar devam ediyor

Tutsak ikilemi bu araştırmaların başlangıcını oluştururken, konu hakkında yapılan daha gelişmiş araştırmalar daha hatrı sayılır sonuçlara ulaşmakta. Karakter genellemeleri hakkında yapılan ilginç bir araştırmaya göre insanların %90’ı 4 tip ile genellenmiş. Bu tipler iyimser, kötümser, çabuk güvenen/işbirlikçi ve kıskanç imiş. Geri kalan %10 ise belli bir kategoride toplanamamış.

Hepi Topu Kaç Tipiz Şu Dünyada?

541 insana sosyal hayattan yüzlerce farklı ikilem gösterip tepkilerini analiz ederek yapılan bu araştırmada işin içine bir de bilgisayar algoritması katılmış. Bu algoritma insanların tepkilerini objektif olarak kategorize ederek yukarıda belirttiğim 4 ana tipi ortaya çıkarmış.

İyimser: İkilemdeki her iki durum veya kişi için en iyisini isteyen

Kötümser: Her durumda en kötüyü gören

İşbirlikçi: İkilemdeki tarafların kazancını ve kaybını umursamaksızın işbirliği içine girmeye çalışan

Kıskanç: Ne kazandığını önemsemeden tek amacı karşı taraftan daha kazançlı çıkmak olan

Hepi Topu Kaç Tipiz Şu Dünyada?

Araştırmadan bir kesit

İki insan avlanmaya gidiyor. İşbirliği yapmazlarsa sadece tavşan avlayabilirler. Fakat birlikte çalışırlarsa tavşandan daha büyük bir av olan geyiği yakalayabilirler. İki avcı da birbirlerinin seçimlerinden habersiz. Biri işbirliğini seçer ve diğeri seçmezse, işbirliğini seçen yalnız başına büyük bir avla uğraşacağı için avı vurma şansı oldukça düşecek. Ne yapardınız bir düşünün… (Bu arada Tutsak İkilemi ile benzerliği fark ettiniz mi?)

Hepi Topu Kaç Tipiz Şu Dünyada?

Her üç kişiden biri hasetinden çatlıyormuş...

Araştırma sürecinde algoritmadan analiz ettiği insanları oranlaması istendiğinde ortaya çıkan sonuç gerçekten hayret verici olmuş. 3 ana tipin oranları eşit ve %20 iken (iyimser, kötümser ve işbirlikçi) kıskanç insanların oranı %30’u bulmuş. Oran böyle dikkat çekici olunca araştırmayı yapan bilim adamları ve profesörler araştırmanın güvenilirliğini sağlamak için algoritmalarına güvendiklerini, örneklem olarak seçtikleri topluluğun ise heterojen olduğunu belirtmişler.

Bu sonuç karşısında sadece hayıflanmak yerine bir miktar yorum yapmak gerek diye düşünüyorum. İnsanların büyük kısmının “kıskanç” olarak nitelendirilmesinin sebebi yaşadığımız dünyanın gerektirdiği bir durum gibi duruyor. Paylaşmanın unutulması, insanlar arası güven kurmanın zorluğu ve tehlikesi sebebiyle insanların büyük kısmı araştırmada gösterilen ikilemlere yanıt verirken kendi çıkarlarını gözetmişlerdir. Takım çalışmasının bilinmemesi, “çıkar” denilince sadece tek taraflı olabileceği algısı, rekabetin eksik olmadığı yaşamımızda üstünlük kazanma sevdası da bu sonucu ortaya çıkaran sebepler arasındadır kanımca.

Hepi Topu Kaç Tipiz Şu Dünyada?

Özetle, bu araştırma insan doğası hakkında kayda değer sonuçlar verirken konu hakkında yapılacak daha kapsamlı araştırmaların da yolunu açmış oluyor. Bana sorarsanız araştırmanın yol açtığı bir diğer şey ise okuduktan sonra gelen bir iç sorgulama. Rica ediyorum, %30 oranı kendinizden veya çevrenizden şüphe duymanıza yol açmasın. Kıskançlık ya da tabiri caizse fesatlık her insanın doğasında var olan bir içgüdü, itiraf edelim. Önemli olan bunun bilincine varmak ve hayatımızdaki etkisini minimuma indirmek. Bu konuda ne kadar başarılı olduğumuzu da yeni araştırmaların sonuçlarıyla göreceğiz elbet.

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.