Evrensel Hastalık: Amnezi

Ece Tuğran 02.09.2016

Hatırlayabildiğiniz en eski anınızda kaç yaşındasınız? Hatıralarınızda geri giderken karşılaştığınız o duvarın adı "amnezi".

Amneziye kısaca, halk arasında hafıza kaybı olarak bildiğimiz hastalığın tıptaki havalı adı diyebilirim. Elbette bu yazıyı yazmaya sadece bunu söylemek için kalkışmadım. İnsanlar hayatlarının her döneminde çeşitli sebeplerden dolayı hafıza kaybı yaşayabilir ki, zaten ortaya çıkma sebebine ve yaşına göre amnezinin bir sürü tipi bu yüzden var. Bunları da muhtemelen az çok biliyorsunuz fakat yazıya bir giriş yapmak zorundayım. (Giriş bitti.)

Amneziye kısaca, halk arasında hafıza kaybı olarak bildiğimiz hastalığın tıptaki havalı adı diyebilirim. Elbette bu yazıyı yazmaya sadece bunu söylemek için kalkışmadım. İnsanlar hayatlarının her döneminde çeşitli sebeplerden dolayı hafıza kaybı yaşayabilir ki, zaten ortaya çıkma sebebine ve yaşına göre amnezinin bir sürü tipi bu yüzden var. Bunları da muhtemelen az çok biliyorsunuz fakat yazıya bir giriş yapmak zorundayım. (Giriş bitti.)

Aslında hepimiz amnezi hastalığını geçirdik. Hem de tüm dünya, neredeyse yaşamlarımızın aynı aralığında. Giriş metninde sorduğum soruyu düşündünüz mü? Ben düşündüm, sanırım çok ağır bir amnezi geçirdiğimden dolayı hatırlayabildiğim en eski anılar anca 5-6 yaşlarıma dayanıyor. Sizde durum nasıl bilmiyorum ama doğumunu ya da ilk yaş gününü hatırlayan yoktur diye düşünüyorum. (Varsa lütfen yorumlara buyursun.)

Aslında hepimiz amnezi hastalığını geçirdik. Hem de tüm dünya, neredeyse yaşamlarımızın aynı aralığında. Giriş metninde sorduğum soruyu düşündünüz mü? Ben düşündüm, sanırım çok ağır bir amnezi geçirdiğimden dolayı hatırlayabildiğim en eski anılar anca 5-6 yaşlarıma dayanıyor. Sizde durum nasıl bilmiyorum ama doğumunu ya da ilk yaş gününü hatırlayan yoktur diye düşünüyorum. (Varsa lütfen yorumlara buyursun.)

Evrensel Hastalık: Amnezi
Evrensel Hastalık: Amnezi

Bu durum, yani evrensel hastalığımız, yıllardan beri psikologlar, nörobilimciler ve daha başka bilim insanları tarafından araştırılıyor. Her bilim dalının bu konuya yaklaşımı farklı olsa da araştırmalar sayesinde (buraya bir parantez açmak istiyorum)

Science dergisinde yayımlanan araştırmada bilim adamları farelere birkaç hafta boyunca ilaç vererek farelerin nöron sayılarını artırmışlar. Beyinlerindeki nöron sayısı çoğaldıkça, farelerin sürekli olarak yapılan hafıza testlerinde gittikçe daha düşük bir sonuç elde ettiğini görmüşler.

(parantez bitti) hemfikir olunan nokta şu ki, bebeklik döneminde beynimizin hafızayla ilgili olan hipokampus bölgesi inanılmaz hızlı bir şekilde hücre yenilenmesi geçiriyor. Yani sinir hücrelerinin eskileri sürekli ölüyor ve yerine yenileri geliyor. Bu yenilenme gerçekleşirken uzun süreli bellek için gerekli sinir mekanizmaları oluşturulamıyor, çünkü sürekli olarak yeni nöron oluşumu hafızanın körelmesine sebep oluyor.

Bu durum, yani evrensel hastalığımız, yıllardan beri psikologlar, nörobilimciler ve daha başka bilim insanları tarafından araştırılıyor. Her bilim dalının bu konuya yaklaşımı farklı olsa da araştırmalar sayesinde (buraya bir parantez açmak istiyorum)

Science dergisinde yayımlanan araştırmada bilim adamları farelere birkaç hafta boyunca ilaç vererek farelerin nöron sayılarını artırmışlar. Beyinlerindeki nöron sayısı çoğaldıkça, farelerin sürekli olarak yapılan hafıza testlerinde gittikçe daha düşük bir sonuç elde ettiğini görmüşler.

(parantez bitti) hemfikir olunan nokta şu ki, bebeklik döneminde beynimizin hafızayla ilgili olan hipokampus bölgesi inanılmaz hızlı bir şekilde hücre yenilenmesi geçiriyor. Yani sinir hücrelerinin eskileri sürekli ölüyor ve yerine yenileri geliyor. Bu yenilenme gerçekleşirken uzun süreli bellek için gerekli sinir mekanizmaları oluşturulamıyor, çünkü sürekli olarak yeni nöron oluşumu hafızanın körelmesine sebep oluyor.

Evrensel Hastalık: Amnezi
Evrensel Hastalık: Amnezi

Bilim çocukluk amnezisini bu şekilde açıklarken, psikolojinin bu konuya daha farklı yorumları var. Psikanalistler bu amnezinin çocukluk dönemindeki bastırılmış duygular sebebiyle oluştuğunu söylüyor. Psikanalizin babası Sigmund Freud’un temelini oluşturduğu bu teori henüz kanıtlanamasa da 1905’li yıllardan beri çocukluk amnezisini araştıran psikanaliz dalının konu hakkındaki tecrübesini yadsıyamayız.

Bilim çocukluk amnezisini bu şekilde açıklarken, psikolojinin bu konuya daha farklı yorumları var. Psikanalistler bu amnezinin çocukluk dönemindeki bastırılmış duygular sebebiyle oluştuğunu söylüyor. Psikanalizin babası Sigmund Freud’un temelini oluşturduğu bu teori henüz kanıtlanamasa da 1905’li yıllardan beri çocukluk amnezisini araştıran psikanaliz dalının konu hakkındaki tecrübesini yadsıyamayız.

Ek bilgi: Bu rahatsızlığa “çocukluk amnezisi” ismini Sigmund Freud’un verdiği söylenir.

Ek bilgi: Bu rahatsızlığa “çocukluk amnezisi” ismini Sigmund Freud’un verdiği söylenir.

Freud bu rahatsızlığı hastalarına çocukluk dönemiyle ilgili sorular yönelttiğinde hastaların cevapsız kalmalarıyla fark eder. O yıllarda çoğu bilim insanı bu konuyu normal bir hafıza eylemi olarak gördüğü için Freud araştırmalarını tek başına sürdürür. Freud her zaman çocukluk dönemindeki psikolojik aktiviteleri şekillendiren olgunun libido olduğunu söyler. Çocukluk amnezisi de çocukta libidonun sebep olduğu psikoseksüel eğilimlerin bastırılması sebebiyle ortaya çıkar. Çocukluğun ilk yılları cinselliği araştırmaya ve öğrenmeye odaklıdır. Bu duyguların bastırılması, çocukluğun ilk yıllarının bastırılmasıyla eş değerdir. Şimdilerde psikanalizin genel kanısı haline gelen “bastırılma teorisi”, 1900’lü yıllara göre fazla radikal söylemler içerdiği için oldukça tepki toplamıştır.

Freud bu rahatsızlığı hastalarına çocukluk dönemiyle ilgili sorular yönelttiğinde hastaların cevapsız kalmalarıyla fark eder. O yıllarda çoğu bilim insanı bu konuyu normal bir hafıza eylemi olarak gördüğü için Freud araştırmalarını tek başına sürdürür. Freud her zaman çocukluk dönemindeki psikolojik aktiviteleri şekillendiren olgunun libido olduğunu söyler. Çocukluk amnezisi de çocukta libidonun sebep olduğu psikoseksüel eğilimlerin bastırılması sebebiyle ortaya çıkar. Çocukluğun ilk yılları cinselliği araştırmaya ve öğrenmeye odaklıdır. Bu duyguların bastırılması, çocukluğun ilk yıllarının bastırılmasıyla eş değerdir. Şimdilerde psikanalizin genel kanısı haline gelen “bastırılma teorisi”, 1900’lü yıllara göre fazla radikal söylemler içerdiği için oldukça tepki toplamıştır.

Evrensel Hastalık: Amnezi
Evrensel Hastalık: Amnezi

Araştırmalar devam ettikçe, çocukluk amnezisinin insandan insana gösterdiği farklar ve iyileştirilebilmesi üzerine yoğunlaşıldı. Örneğin burada yazılana göre amnezi farklı milletten insanlarda farklı şekillerde görülüyor. Amerikalılar daha uzun, ayrıntılı ve kişisel anılara sahipken Çinliler daha özet ve genel geçer gözlemlerini anı olarak saklıyorlarmış. Milletler arasında amnezi yansımalarında farklılık olmasının sebebi, aslında her kültürdeki “anı” algılayışının farklı olması. Hatıraların önemli olduğu kuralıyla yetişen çocuklar anılarına daha çok sahip çıkıyorlar ve anılarını daha ayrıntılı olarak kaydediyorlar. Örnek vermek gerekirse Yeni Zelanda’da anıların çok önemli bir yere sahip olduğu bir kültür hakim ve burada yapılan araştırmalara göre insanlar hafızalarını zorladıklarında 2 buçuk yaşlarına kadar geri gidebiliyorlar.

Araştırmalar devam ettikçe, çocukluk amnezisinin insandan insana gösterdiği farklar ve iyileştirilebilmesi üzerine yoğunlaşıldı. Örneğin burada yazılana göre amnezi farklı milletten insanlarda farklı şekillerde görülüyor. Amerikalılar daha uzun, ayrıntılı ve kişisel anılara sahipken Çinliler daha özet ve genel geçer gözlemlerini anı olarak saklıyorlarmış. Milletler arasında amnezi yansımalarında farklılık olmasının sebebi, aslında her kültürdeki “anı” algılayışının farklı olması. Hatıraların önemli olduğu kuralıyla yetişen çocuklar anılarına daha çok sahip çıkıyorlar ve anılarını daha ayrıntılı olarak kaydediyorlar. Örnek vermek gerekirse Yeni Zelanda’da anıların çok önemli bir yere sahip olduğu bir kültür hakim ve burada yapılan araştırmalara göre insanlar hafızalarını zorladıklarında 2 buçuk yaşlarına kadar geri gidebiliyorlar.

Evrensel Hastalık: Amnezi
Evrensel Hastalık: Amnezi

Amnezinin iyileştirilebilmesi, yani çocukluk anılarının geri getirilmesi konusuna gelirsek, burada işler biraz sarpa sarıyor. Çocukluk anıları bağlantılı olarak tamamen hatırlanamasa da gerekli tetikleyicilerle parça parça hatırlanabiliyor. Yani silinen anılar beyne tekrar öğretiliyor. Özellikle çocukta öğrenme yetisi ve beş duyunun gelişimiyle birlikte gelişen yetilerden herhangi biri ile kodlanan anıların (örneğin bir koku, bir şarkı) hatırlanması daha kolay oluyor. Buraya kadar her şey umut verici gözükse de işler beynin her zaman doğru senaryoyu hatırlayamaması, hatırlayamamakla da kalmayıp yerine yenisini uydurmasıyla sarpa sarıyor. Özellikle beynimiz en gerideki anıları dile getirirken hafızamızdaki o anıyla ilgili boşluklara travmalarımızı, en çok etkilendiğimiz kişisel olayları veya dışarıdan gördüğümüz herhangi bir şeyi karıştırabiliyor. Biz de doğal olarak gerçeğini bilemediğimiz anımızın sahte olup olmadığını anlayamıyoruz. Bu da çocukluk amnezisinin hiçbir zaman kesin olarak iyileşip iyileşmediğini bilemeyeceğimiz anlamına geliyor.

Amnezinin iyileştirilebilmesi, yani çocukluk anılarının geri getirilmesi konusuna gelirsek, burada işler biraz sarpa sarıyor. Çocukluk anıları bağlantılı olarak tamamen hatırlanamasa da gerekli tetikleyicilerle parça parça hatırlanabiliyor. Yani silinen anılar beyne tekrar öğretiliyor. Özellikle çocukta öğrenme yetisi ve beş duyunun gelişimiyle birlikte gelişen yetilerden herhangi biri ile kodlanan anıların (örneğin bir koku, bir şarkı) hatırlanması daha kolay oluyor. Buraya kadar her şey umut verici gözükse de işler beynin her zaman doğru senaryoyu hatırlayamaması, hatırlayamamakla da kalmayıp yerine yenisini uydurmasıyla sarpa sarıyor. Özellikle beynimiz en gerideki anıları dile getirirken hafızamızdaki o anıyla ilgili boşluklara travmalarımızı, en çok etkilendiğimiz kişisel olayları veya dışarıdan gördüğümüz herhangi bir şeyi karıştırabiliyor. Biz de doğal olarak gerçeğini bilemediğimiz anımızın sahte olup olmadığını anlayamıyoruz. Bu da çocukluk amnezisinin hiçbir zaman kesin olarak iyileşip iyileşmediğini bilemeyeceğimiz anlamına geliyor.

Hayatınızdaki soru işaretlerinden birini silebilmiş olma dileğiyle...

Hayatınızdaki soru işaretlerinden birini silebilmiş olma dileğiyle...

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.