Bir Dokun, Bin Ah İşit: Temizlikçi Kadın Sorunsalı

İnci Vardar 08.08.2016

Evde temizlikçi çalıştırmanın zor olduğunu biliyordum ama bu röportajda duyduğum bazı şikayetlere inanamadım!

Yıllar önce annemden bir hikaye dinlemiştim. Bizim akrabalardan biri evinde bir tuhaflık fark ediyor. Sık sık eşyalar kayboluyor, alınan mutfak malzemeleri çok kısa sürede bitiyor, bunların hepsi de "Bilmiyorum ki, gelen giden oluyor, kullanılıyor" diyen temizlikçi tarafından geçiştirilip unutturuluyor. Günlerden bir gün, temizlikçi evden et çalarken yakalanıyor. Bizim cingöz akraba "Bir süredir senden şüpheleniyordum, polise de haber verdim, evin izleniyor" diye blöf yapıyor, kadından o zamana kadar aşırdığı her şeyi geri getirmesini ve bir daha da gözüne görünmemesini istiyor.

Eve iki bavul dolusu eşya geliyor.

Bir de üstüne temizlikçi "Al nankör kadın! Senin için o kadar çalıştım, bana bunları çok mu gördün?" diye azarlıyor bizim akrabayı.

Hiç "Dikkat etseymiş o zaman", "Demek ki gereğinden fazla eşyası varmış", "Toplumsal adaletsizlik" muhabbetlerine girmeyelim. Çok daha basit düşünürsek, burada bir ticari anlaşma söz konusu ve bu anlaşmanın şartlarına uygun davranılmıyor.

Bir Dokun, Bin Ah İşit: Temizlikçi Kadın Sorunsalı

Aslında kadınlar, ev işçileriyle ilgili bir hayli sorun yaşıyormuş. "Ben bunu yazarım ki" dediğim zaman arayıp komşuları da çağırdılar, hep birlikte anlattılar. Standardize edilmemiş ücretlerden girdiler, güvensizlikten çıktılar. Hepsi ev işlerinde çalışan kadınların bir çeşit hayat kurtarıcı olduğunu kabul ediyor, onlar olmadığı zaman ne kadar zorlandıklarını anlatıyorlar. Ayrıca, ekstra bir maliyet bindirmesine rağmen, yeni kanunla gelen sigorta zorunluluğunun da iyi bir adım olduğunu söylüyorlar. Ama birer işveren olarak, çalışanlarından hiç memnun değiller.

Fiyatlar keyfi değişiyor

İstanbul'un kalburüstü bir semtinde, büyük evlerde yaşıyorlar. Evin bütün işlerini tek güne sığdırıp kadınların canını çıkarmıyor, aylık anlaşmalar yapıp haftanın 3 ila 5 günü çalıştırıyorlar. Anlattıklarına göre, aylık en az 1.600 TL + sigorta üzerinden anlaşma yapıyorlar. Bunun dışında, kalabalık misafir ağırlamak gibi, normal işlerinin dışında bir durum olduğunda ekstra ödeme yapıyor, bayram primleri ve hediyeler veriyorlar. Yemekleri söylemeye bile gerek yok, zaten evde birlikte yiyorlar. Yani haftanın beş günü çalışan bir ev işçisinin maliyeti 2.000 TL'den aşağı olmuyor. Bazılarında ise bu ücret, net rakama tekabül ediyor.

Yasemin Hanım, "Bugün bir mühendis 2.500 liraya çalışıyor şirkette," diyor, "Üniversite mezunu ama maaşı bu kadar. Bana gelen kadın 2.000 liraya geliyor. Tabii ki alsın. Ama bunlar evin içindeler, istediği zaman çayını kahvesini içiyor, oturup dinleniyor, kahvaltısını yiyor, öğle yemeğini yiyor, 6 olunca da çekip gidiyor zaten."

Bir Dokun, Bin Ah İşit: Temizlikçi Kadın Sorunsalı

Dövizle çalışan da var

Gündelikçilerde ise ortalama ücret 140 TL civarında. Nuran Hanım "Sen çalıştığın yerden yol parası istiyor musun hiç? Her gelişte 10 TL yol parası almak nasıl bir saçmalık?" diyor. Üstelik TL yerine dolar tercih edenler de var. Nuran Hanım aylık çalışanların 600$'dan aşağı gelmediklerini, ücretin 1.000$'a kadar çıktığını söylüyor.

Muhtemelen aranızda "Masa başında oturup daha az kazanmak için mi üniversite okudum ben?" diye düşünenler vardır. Asgari ücretle çalışıyorsanız ya da stajyerliğiniz bitmek bilmiyorsa, acilen işi bırakıp kondisyonunuzu geliştirmeye bakın, gündelikçi olarak çalışmaya başlayın. Bir de üstüne, tamamen vücudunuzu çalıştırdığınız bir iş yapacaksınız, spor salonu masrafından kurtulacaksınız.

"Ortada yasal bir sözleşme olmadığı için, birkaç ay çalıştıktan sonra, 100-200 lira fazla veren biri çıkarsa haber bile vermeden gidebiliyorlar" diyor Yasemin Hanım. Bir şirketle anlaşmış, bir aylık ücret üzerinden komisyon alıp ona haftada beş gün çalışmak üzere bir yardımcı bulmuşlar. Daha doğrusu, ona fiyatlarına göre ayrılmış bir katalog sunmuşlar, aralarından birini seçip çalışmaya başlamış. Mevsimlik olarak Silivri'deki evde de çalışacağı için net 2.500 TL'ye anlaşmışlar. Bir süre sonra komşularından "Yardımcım söyledi, seninki galiba yeni iş arıyormuş" gibi haberler almaya başlamış. Yardımcısıyla konuşmuş, herhangi bir isteği ya da ihtiyacı olup olmadığını sormuş. Kadın, memnun olduğunu ve ayrılmayı hiç düşünmediğini söylemiş. "Maaşını ödedim, bayram harçlığını verdim, sonra da bir daha telefonunu bile açmadı," diyor; "En azından ayrılacağını haber verseydi, başka birini bulmaya çalışsayım. Ortada bıraktı beni öyle."
Bir Dokun, Bin Ah İşit: Temizlikçi Kadın Sorunsalı

Handan Hanım, "Bunlar eve giderken, minibüste birbirlerini kışırtıyorlar," diyor. Fiyatlar son derece keyfi bir sistemle artırılıyor, zaten bunu denetleyecek bir yapı da yok. Aralarından biri "Benimki 160 veriyor" dese, hemen ertesi gün diğerleri de "Fiyatlar arttı, işine gelirse!" diyecekler. "Özel şirketlerle anlaşsanız?" diyorum, zaten bir şirketle anlaşarak bulduklarını söylüyorlar.

Üç türlü şirket var

Eskiden temizlikçi bulma işi kulaktan kulağa yapılırdı. Gündelikçi arayan kadınlar arkadaşlarına ve komşularına sorar, biriyle tek seferlik ya da sürekli olarak anlaşırlardı. Şimdi o iş değişmiş. Bu işlere bakan üç tip şirket varmış. Birincisi, sadece günlük temizlik üzerine çalışıyor. Malzemeleriyle birlikte bir ekip gönderiyor, bu ekip evin altını üstüne getiriyor, pırıl pırıl yapıyor ve gidiyor. İkinci tür, tek günden fazla ve düzenli olarak çalışacak kadınları bulup yönlendiriyor ve bir maaş komisyon alıyormuş ama bu aşamadan sonra hiçbir şeye karışmıyor ve sorumluluk almıyormuş. Üçüncü tip şirket ise benzer bir anlaşma yapıyor ama belirlenen süre dahilinde (3 ay, 6 ay) taraflar bu çalışmadan memnun kalmazsa, ekstra komisyon almadan iş verene yeni bir çalışan ayarlıyor.

Dilek Hanım, "O da danışıklı dövüşmüş meğer," diyor; "Yatılı yardımcı tutmuştum. Altı ay çok memnundum, herhangi bir şikayet veya tartışma da olmadı. Süre dolunca yardımcım izne çıkıyorum diye gitti. Gidiş o gidiş. Bir de üstüne şirkete asılsız şikayetlerde bulunmuş. Ne eşim ne de ben yardımcımızdan bir bardak su bile istemeyiz, böyle şeyleri kendimiz yaparız, durup dururken bir de iftiraya uğradık. Şirket de yeni biri bulmak için tabii yine komisyon istedi."

Bir Dokun, Bin Ah İşit: Temizlikçi Kadın Sorunsalı

Temizlikten de çok memnun değiller

Herkesin temizlik anlayışının farklı olduğunu kabul etmekle birlikte, hanımlar verdikleri para karşılığında yapılan temizlikten de her zaman memnun olmuyorlar. Özellikle, titizliğiyle öne çıkan Nurdan Hanım bu konuda çok dertli. "Yerleri viledayla sileceksen ben seni niye tutayım ki?" diyor, "Yani düşünebiliyor musun, yeri sildiği bezi mutfak lavabosunda yıkıyor!"

Zerrin Hanım ise işini bitirdiğini söyleyip gün ortasında kaçanlardan şikayetçi. "Her zaman evde olamıyorsun, başında duramıyorsun, öğleden sonra eve gelip bakıyorsun, her şey olduğu gibi bırakılmış. Saat daha üç, niye çıktın diye soruyorsun, işimi bitirdim diyor. Bu mu bitmiş hali? Benim gözüm hep arkada mı kalacak?"

Tabii hem temizliğinden, hem tavırlarından hem de verdiği güvenden memnun oldukları da var. Nuran Hanım o çok memnun olduğu yardımcısı gerçek bir özlemle anıyor, "Keşke eşi çalışmak için İngiltere'ye gitmek zorunda kalmasaydı, evde çocuğuna bakması gerekmeseydi de devam edebilseydi" diyor. Her şeylerinden memnun olmasalar bile, ailelerinden bile fazla gördükleri, neredeyse birlikte yaşadıkları insanlar bunlar. Bu nedenle bazen sorunlarını konuşarak çözmeye çalışıyor, bazen de terk edilecekleri korkusuyla göz ardı ediyorlar. Evdeki eşyaların özensiz kullanımı, sakarlığın ötesinde bir umursamazlıkla kırılıp dökülmeleri ise ayrı mesele ama bunu herkes yaşamıştır zaten.

Bir Dokun, Bin Ah İşit: Temizlikçi Kadın Sorunsalı

"Evdeki içkileri bile içtiler"

Konuştuğum kadınların hepsi temizlikçilerin yaptığı hırsızlıkla karşılaşmış. Yeni gömleklerden kahvaltılıklara, ufak tefek ev eşyalarından halılara kadar pek çok çalınan eşya var ama Handan Hanım'ın hikayesi inanılmaz. Normalde Handan Hanım, kayınvalidesinin hasta olduğu dönemde hem onunla ilgilenmesi hem de evi toparlaması için düzenli olarak bir kadınla çalışıyor. Herkes hayatından memnun; sadece kayınvalidesi "Bu kadın ne kadar çok kahve içiyor" diye düşünüyor. Bir gün Nuran Hanım bir şey bırakmaya gitmiş, kapıyı temizlikçi açmış. İşin garibi, kapı açıldığında Nuran Hanım'ın burnuna alkol kokusu gelmiş. Bunu Handan Hanım'a söylemiş. Handan Hanım da tüm iyi niyetiyle olmaz öyle şey, başka bir kokudur diye düşünmüş. Daha sonra Handan Hanım'ın kızı temizlikçiden rakı kokusu geldiğini fark etmiş. Sorduğunda "Dişim ağrıyor, pamukla rakı bastım" cevabını almış. Bunu da annesine, büyük hikayeyi duyduktan sonra söylemiş. Bir gün öğle vakti Handan Hanım eve geldiğinde, kadını güzel bir sofra kurmuş, kristal bardaktan keyifle viskisini içerken bulmuş. Anlaşılan, temizlikçi ev işlerini büyüüüük bir keyifle, şarkılar söyleyerek yapıyormuş. Ancak bu olaydan sonra Handan Hanım "Yok artık!" diyerek evdeki alkollü içecek dolabını kontrol etmiş. Viskiler iyice azalmış, biten şişelerin içi çay doldurulmuş... Eh, kadınla yüzleşmiş tabii. Temizlikçi çok sinirlenmiş! Bağırıp çağırmalar, kendini yerlere atmalar, elindeki çantayı duvara savurmalar... Yalnız çanta yere düştüğünde içinden bir de limon çıkmış. Meğer kadın bütün gün orada viskili kahvelerini içtikten sonra, eve giderken ayılmak için limon yiyormuş!

Bir Dokun, Bin Ah İşit: Temizlikçi Kadın Sorunsalı

Yine tüm kadınların hemfikir olduğu bir konu var: Bu işin kuralları olmalı, yasal bir düzleme oturtulmalı. Yapılacak her işin bir rayici olsun, 3 gün çalışacak, 5 gün çalışacak ev işçisinin belli bir fiyatı olsun, bir de bu insanların kontratları olsun. Öyle akıllarına estiğinde haber vermeden, sebep göstermeden çekip gidemesinler, iş anlaşmamızı bitireceksek de elimizde yasal dayanağı olan, tarafların fesh edebileceği bir sözleşme bulunsun.

Girişimci okurlara duyurulur!


NOT: Burada yazanlar nedeniyle hem evlerde temizlik yapan çalışanlara hem de temizlik şirketlerine bol miktarda cevap hakkı doğmuş durumda. İş verenlerinden şikayet etmek isteyenler de varsa bizimle iletişime geçebilirler.

BU YAZARDAN

Yorum yazmak için giriş yapmalısınız.

Bu habere henüz site içi yorum yazılmamış.

Gazetemsi
Facebook'ta takip et Twitter'da takip et Youtube'da takip et Instagram'da takip et

©2016 Gazetemsi.com. Her hakkı saklıdır.